Direct betalen of op rekening kopen? Oftewel: hoe erg is het om schulden te maken?

Pas geleden fietste ik langs de etalage van een beddenzaak. “Direct betalen? Dat doe je toch niet meer??” stond er met grote blije letters in de etalage. Ik viel bijna van mijn fiets. Hoe krijgen ze het voor elkaar, om juist in deze tijd waarin zo ontzettend veel mensen geldproblemen hebben dit soort aanbiedingen te doen? Ik weet ook wel dat het steeds normaler is om schulden te hebben. Hypotheken, restschulden van vorige huizen, autoleningen, credit-card-schulden, vakantieleningen, studieschulden, krediet-op-betaalrekening, nog niet betaalde rekeningen… Eigenlijk heeft iedereen wel een vorm van geldschulden. Is dat nou erg?

Ja, dat is erg

Het is heel erg. Tenminste, als je het mij vraagt. Die advertentie zou naar mijn idee echt verboden moeten worden. Nu moet ik natuurlijk ook niet overdrijven, niet elke vorm van lenen is automatisch problematisch en stressvol. En ik mag hier ook wel bij in de spiegel kijken: ook wij hebben natuurlijk een hypotheek. Maar om nou te zeggen dat het iets is dat je altijd “doet”… Dat lijkt me het andere uiterste! Daarom vandaag deze blog over problematische versus gewone schulden.

Dave Ramsey’s raad

Als je het Dave Ramsey, de Amerikaanse schulden-goeroe, vraagt, zijn alle vormen van schuld slecht. Hij raadt iedereen aan om zo snel mogelijk alle schulden af te lossen. Hier schreef ik al eerder over. Zijn plan is simpel: begin met de kleinste schuld en los stapje voor stapje alles af. Op zich is dit een prima idee, als je allemaal schulden hebt met een vast aflosbedrag.

Het Amerikaanse systeem

In Amerika is dit best realistisch, aangezien de meeste mensen daar (naast hun hypotheek) vooral studieschulden en/of autoleningen hebben, gecombineerd met creditcard-schulden. Doordat zij veel rekeningen met hun creditcard kunnen betalen, loopt vooral die rekening op, maar komen er geen nieuwe schuldeisers bij als ze in de financiële problemen komen. Dat wil zeggen, zolang de betreffende creditcard nog werkt.

Aangezien het redelijk makkelijk is om een nieuwe creditcard te krijgen, hebben ze wel regelmatig meerdere creditcard-schulden bij verschillende maatschappijen. Het voordeel hiervan is (voor zover je van voordelen kan spreken) dat hier eigenlijk automatisch een vorm van een betalingsregeling in zit: ze kunnen meestal  op maandbasis afgelost worden en kennen ook altijd automatisch een minimum-betaalbedrag. Het grote nadeel is overigens wel dat dat niet gratis is, er zijn meestal ook torenhoge rentepercentages aan gekoppeld. 12 tot 15% op jaarbasis is geen uitzondering.

De Nederlandse situatie

In Nederland werkt het financiële systeem heel anders. Wij betalen de meeste instanties rechtstreeks via de bank, niet met onze creditcard. Sterker nog, dat kan vaak helemaal niet.* Bijvoorbeeld je energiemaatschappij, de krant, je ziektekostenverzekering, noem het maar op. Die kun je betalen met een acceptgiro of via automatische incasso. Heel veel meer smaken zijn er niet. Als je deze rekeningen te laat betaalt, heb je dus schulden. Elk bedrijf is een aparte schuldeiser, met eigen eisen, betaalvoorwaarden en aflostermijnen.

Natuurlijk kun je ook in Nederland leningen afsluiten, voor je auto, je vakantie, je verbouwing en last but not least, je huis. Dit zijn ook schulden die je terug moet betalen, maar dat is vaak toch net iets relaxter.

Problematische versus gewone schulden

Het eerste type schuld, dat ontstaat als je een rekening te laat betaalt, zie ik als een problematische schuld. Dit type schuld ontstaat als er iets anders mis is gegaan. Dat kan klein zijn: je bent vergeten te betalen, maar ook veel groter, je bent je baan kwijt of je hebt andere onverwachte hoge kosten, waardoor je niet langer bepaalde rekeningen kunt betalen. Voor dit type schulden, heb je in eerste instantie geen mooie afbetalingsregeling. En ook geen vast aflosbedrag. Je moet gewoon het hele bedrag alsnog in eens betalen. Zo niet, dan moet je een boete betalen. Die kan snel oplopen. En hoe meer van dit soort achterstanden je hebt, hoe lastiger het wordt.

Gewone schulden zijn alle schulden (en leningen) die je bewust bent aangegaan. Daarbij heb je eerst afspraken gemaakt hoeveel je leent, hoeveel rente je erover betaalt, en hoelang je er over mag doen om terug te betalen. Als je hierbij een achterstand oploopt, verandert zo’n schuld natuurlijk ook in een problematische schuld.

Welke schulden hebben altijd voorrang?

Het onderscheid tussen problematische en gewone schulden vind ik heel belangrijk. Het geeft in ieder geval duidelijk weer dat het in ieder geval in Nederland niet handig is om met de kleinste schuld te beginnen, als je je schulden af wil gaan lossen. Je moet schulden altijd indelen op basis van voorrang.

Voorrang

Schulden die te maken hebben met het hebben van een dak boven je hoofd hebben altijd de allerhoogste prioriteit. Bijvoorbeeld je huur of hypotheek moet je eigenlijk altijd zo snel mogelijk betalen. Die gaan altijd voor. Het risico lopen om op straat te komen te staan is echt vreselijk. Kijk één aflevering van “Een dubbeltje op zijn kant” of “Uitstel van Executie” en je snapt het probleem…

Andere schuldeisers die je voorrang zou moeten geven zijn het energiebedrijf (afgesloten worden is al vervelend, maar weer aangesloten worden kost vaak veel extra geld) en je verzekeringen. Niet-verzekerd rondlopen is niet alleen stressvol, maar het kost je ook gewoonweg veel te veel geld als er eens wat mocht gebeuren (zeker als het om je ziektekostenverzekering gaat). En, als je door wanbetalen bijvoorbeeld uit je inboedelverzekering gegooid wordt, kost het je vervolgens drie jaar lang letterlijk tien keer zoveel om weer opnieuw verzekerd te zijn. Dit ken ik helaas uit de praktijk van mijn vrijwilligerswerk. Dat is echt heel erg naar.

Geen voorrang

In tegenstelling tot wat veel van mijn cliënten verwachten, geef ik een telefoonrekening geen voorrang. Een afgesloten telefoon is ook lastig natuurlijk, en je komt door het niet betalen van je telefoonrekening ook op de zwarte lijst van telefoonaanbieders. Toch is dat minder erg dan een niet-betaalde hypotheek of verzekering. Je kunt namelijk altijd nog een prepaidkaart kopen, als je geen abonnement meer kunt krijgen. Dat lukt je bij je verzekering en hypotheek echt niet. Ook hierbij geldt dat het beter is om wel te betalen natuurlijk, zelfs met vertraging.

Wel altijd betalen

Om mogelijke misverstanden te voorkomen: hoeveel of hoe weinig prioriteit een schuld ook heeft, uiteindelijk moet je altijd betalen. Zelfs een aflossingsvrije hypotheek moet op een dag terugbetaald worden. En ook die zo voordelige studieschuld is niet zomaar kwijtgescholden.

Zijn er goede en slechte schulden?

Nu de definities duidelijk zijn, kunnen we verder met de vraag: zijn er goede en slechte schulden? Volgens Dave Ramsey niet: alle schulden zijn slecht. Zelfs schulden die je aangaat om je leven (ook op financieel gebied) later te verbeteren. Dat ben ik niet helemaal met hem eens. Ik denk dat studieschulden en hypotheken niet per se slecht zijn, zeker niet als je deze heel bewust afsluit, en je ook goede afspraken (in ieder geval met jezelf) maakt over wanneer en hoe je ze af gaat betalen.

Nooit vrij

Dave heeft echter wel een heel belangrijk en goed punt: zolang je schulden hebt, ben je nooit echt vrij. Of het nu grote en problematische schulden zijn of gewoon een hypotheek: zolang je iemand geld schuldig bent, zul je altijd je best moeten doen om dit terug te betalen, en zul je nooit volledig zelf mogen bepalen wat je met je geld doet. Daar ben ik het wel helemaal mee eens.

En dat is precies de reden waarom ik hier vandaag over schrijf en waarom mijn antwoord op de vraag in mijn inleiding zo hartgrondig JA is. Ondanks de financiële crisis van een paar jaar geleden, en de vaste waarschuwing “geld lenen kost geld” waar je tegenwoordig mee om je oren wordt geslagen, blijven ze maar komen, die geldverstrekkers. Het wordt alleen nog maar erger. Volgens cijfers van het Ministerie van Sociale Zaken (november 2015) heeft één op de vijf Nederlanders tegenwoordig problematische schulden. Dat zijn de ouders van gemiddeld 6 kinderen uit de klas van mijn kinderen. En op een afdeling van 10 mensen zijn er dus 2 collega’s die moeite hebben om hun rekeningen te betalen. Oftewel: dat kan iedereen die je kent zijn. Of je bent het zelf. In dat geval: veel sterkte. 

Volgende week ga ik verder in op de volgorde van afbetalen. Ondertussen ben ik heel benieuwd naar jullie ideeën over lenen en ervaringen met schulden. Vind jij het kunnen, zo’n advertentie? Zijn er slechte schulden en goede schulden? Of alleen slechte schulden met verschillende prioriteiten?

This Article Has 26 Comments
  1. Mr FOB schreef:

    Ik heb hypotheekschuld, maar daar tegenover heb ik vermogen staan. Ik los bewust niet verder af en beleg wat ik maandelijks over houd, omdat ik zo meer rendement maak. Dan vind ik een schuld geen beperking van mijn vrijheid

    • Mr FOB schreef:

      Als je geinteresseerd mocht zijn kun je trouwens lezen hoe ik beleg via financieelonafhankelijkblog.nl/investeringsstrategie

    • meergeldminderstress schreef:

      Als je dat goed kan, vind ik dat ook een prima optie. Ik moet het echt nog uitzoeken allemaal. Eerst maar eens mijn eigen bedrijf op poten ook, dan gaan we daarna wel weer beleggen.

  2. Ank schreef:

    De reclame vind ik niet goed
    Mensen komen er verder mee in de schulden
    Mijn motto zet tering naar de neering zo veel als je kunt.
    En herstel en maak de dingen die je hebt
    Pimp kastjes op zet zelf je knopen aan
    Doe je tuin ,maak je fiets schoon
    Of help elkaar over en weer en consuminder waar je kunt

  3. Ilse van Kreanimo schreef:

    Wij hebben enkel de hypotheek inclusief groene lening voor de zonnepanelen…

    En de auto’s – al de rest eerst het geld, dan pas kopen!

  4. Mama Tinus schreef:

    Wij hebben ook bewust geen andere schulden dan de hypotheek. We kunnen zelfs niet rood staan (op één mogelijkheid na, automatische incasso’s gaan altijd door)
    Ik stoor me ook aan zulke reclames maar geloof niet dat het verboden zou moeten worden.

  5. Team CF schreef:

    ,Is dat nou erg? Zoals je al zei, JA heel erg. We gaan in dit lang helaas heel erg hard richting het systeem dat gebruikelijk is in de VS. Zonde, want vroeger waren we meer een natie die eerst spaarde voordat ze het gingen uitgeven. Daardoor zijn het aantal mensen met schulden hier over het algemeen een stuk lager dan in de VS. Maar hoe lang dat nog gaat duren??
    Oh trouwens, die 12-15% is nog aan de lage kant. Hebben een credit cards gehad met 21 en 29% 😉

  6. Superheldin.nl schreef:

    Ik vind zeker dat er goede schulden zijn. Dat zijn inderdaad de schulden die jij noemt, zoals studieschuld. Je gaat een dergelijke schuld aan omdat je weet dat het je later juist uit de schulden kan houden als jij een baan vind die bij je past en waar je voor gestudeerd hebt.
    De reclame die jij tegenkwam vind ik van een totaal andere orde. Dat is ronduit schandalig!

  7. Gerlinde schreef:

    Ik heb zelfs geen hypotheek meer en dat vind ik erg relaxed.
    Lenen voor je studie was in elk geval vroeger ook wel erg makkelijk, best raar eigenlijk want je staat nog maar zo aan het begin van je werkzame leven, om je dan gelijk al zo te laten vastzetten is echt zonde.

    • meergeldminderstress schreef:

      Ja, dat vind ik ook. Als het om een relatief klein bedrag gaat, dan is het nog niet zo erg, maar zeker als je veel leent… Ze zouden het in ieder geval niet zo moeten aanmoedigen.

  8. marleen@burgertrutjes schreef:

    Je hebt echt helemaal gelijk! Ik vind het schandalig. Niet iedereen wordt ook goed bijgebracht om zorgvuldig met je centjes om te gaan.. Het is 9 van de 10 keer echt grote misleiding.

  9. Jantine schreef:

    Ik ben het helemaal met je eens. Ook met je volgorde van prioriteiten trouwens.
    Man en ik zitten in de schuldsanering, omdat man problematische schulden had gemaakt. Nog iets wat ik mee zou willen geven trouwens: blijf communiceren, en denk niet dat de ander iets wel regelt of geregeld heeft … Wij hadden namelijk heel veel eerder op kunnen lossen, als ik eerder van zijn schulden af had geweten, en dat had een hoop ellende gescheeld. Maar goed, wij hebben gelukkig nooit huurachterstand of schulden bij de gas en electra gehad, omdat ik die altijd – samen met mijn zorgverzekering – als eerste betaalde.

    • meergeldminderstress schreef:

      Dank je voor je uitgebreide reactie! En wat een goede tip inderdaad! Daar ga ik ook nog wel eens een blog aan wijden. Wel heel fijn voor je dat je nooit een achterstand hebt gehad in huur of andere eerste levensbehoefte, maar ik kan me voorstellen dat ook deze situatie niet prettig is.

  10. Dave Ramsey Fan schreef:

    Ik ben het grotendeels eens dat je geen schulden moet maken en dat het schandalig is zulke reclames. Echter denk ik dat studieschuld in Nederland geen acceptabele schuld is om de simpele reden dat je helemaal niet zeker kunt weten of je wel een baan hebt na je afstuderen. Dit met het oog op steeds meer flexibele contracten en wisselende werkgevers. Ook betaal je voor een studie in Nederland grof gezegd 2000 euro per jaar 1700 lesgeld en 300 euro aan boeken en excursies. Dit is dus 8000 euro voor een 4 jarige opleiding. Reken dat met een bijbaan je tussen de 500 en 1000 per maand kunt verdienen dan moet het toch mogelijk zijn om dit bij elkaar te verdienen.. (heb ik ook gedaan, afgestudeerd in 2012 met 0 euro aan schuld, maar ik leefde bewust ook niet op kamers en kon het me niet veroorloven om elk weekend te feesten of uit eten te gaan).
    Als je dit vergelijkt met Amerika waar een studie tussen de 10000 euro tot 40000 per jaar! kost…

    Ik vind een Hypotheek een acceptabele schuld zolang je een afbetalingsplan hebt en niet meer leent dan 25% aan maandelijkse lasten van je netto salaris. Zelf heb ik zo’n hekel aan schulden inclusief hypotheek dat ik zo snel mogelijk hiervan af wil.

    • meergeldminderstress schreef:

      Op zich heb je gelijk vind ik, wat betreft je studie. Het is ook niet fijn om je werkzame leven te beginnen met een achterstand. Alleen ik kan me ook wel voorstellen dat niet iedereen genoeg tijd heeft voor een bijbaan naast zijn studie. Zeker als je een technische studie doet, ben je fulltime aan het leren. En dan is een bijbaan wel pittig.
      Ik had wel altijd baantjes naast mijn studie, maar ik reisde al student heel veel. Dat heeft me later veel opgeleverd (in ieder geval in herinneringen en verhalen), dus achteraf gezien vind ik het niet erg dat ik wel wat geleend heb destijds. Of ik dat anderen aan zou raden, is echter ook de vraag.
      En met je hypotheekstelling ben ik het helemaal eens!

  11. Anita schreef:

    Ik kan niet rood staan en heb geen hypotheek. Wel heb ik een schuld bij de belastingdienst. Mijn ex was vergeten een baan door te geven. Daar ben ik nu gelukkig bíjna vanaf. Ik heb altijd geleerd wat je niet hebt kun je ook niet uitgeven. En dat leer ik mijn 2 kids ook.

    • Sjoukje schreef:

      Wat fijn dat je er bijna vanaf bent. En die les die lijkt me inderdaad heel waardevol voor je kinderen. Als je dat volhoudt, is de kans op schulden een stuk kleiner (maar niet nihil, zo blijkt wel weer uit je voorbeeld van de belastingdienst).

Geef een reactie